Khăn lụa từ làng nghề truyền thống Hà Đông – Làng lụa Vạn Phúc

Khăn Lụa Tơ Tằm

Làng lụa Vạn Phúc – Nói đến lụa thì không thể không kể đến cái tên quá nổi tiếng, thân thương và là cái nôi lụa gấm ở Việt Nam. Giữa thành thị xa hoa đông đúc, giữa những nét văn hóa mới lạ và đặc sắc thì vẫn còn lưu giữ đâu đây một nét riêng vốn có của nó, nét tinh hoa văn hóa Việt vẫn còn đọng lại đó chính là lụa.

Chắc chắn bạn đã từng nghe đến câu thơ :“Em về Vạn Phúc cùng anh/Áo lụa em mặc thêm thanh vẻ người”. Lụa Vạn Phúc đã đi sâu và gắn liền trong tiềm thức cuộc sống của mỗi người Việt từ xưa đến nay.

Làng lụa Vạn Phúc ở đâu

Làng lụa Vạn Phúc hay người ta thường gọi là làng lụa Hà Đông thuộc phường Vạn Phúc, quận Hà Đông, cách trung tâm Hà Nội hơn 10 km. Có cơ hội đến thăm làng lụa Vạn Phúc , từ trung tâm thành phố đi dọc Nguyễn Trãi qua Lê Văn Lương rồi đến Tố Hữu, bạn sẽ đặt chân đến nơi đây.Bước đến làng lụa Vạn Phúc, bạn sẽ rất ấn tượng bởi ở đây con người bình dị, chân phương và luôn nồng hậu với khách, như được trở về với cội nguồn dân tộc, những hình ảnh cây đa, bến nước, đình làng …hiện lên một cách gần gũi, chân thật nhất.

Đặc điểm lụa của Làng lụa Vạn Phúc

Lụa Vạn Phúc không giống như những loại lụa khác, nó mang đến cho người dùng một cách nhẹ nhàng, mềm mại theo từng đường kim mũi chỉ, chất liệu làm nên thương hiệu, không những vậy phần quan trọng nhất đó chính là bàn tay khéo léo của những người làm nên nó. Thật không dễ để có một mảnh lụa đẹp, một sản phẩm lưu truyền từ đời này qua đời khác mà nó phải trải qua nhiều công đoạn.  Được biết sản phẩm tơ lụa Vạn Phúc có khoảng trên 70 loại the, lụa, gấm, lĩnh khác nhau như: Băng hoa, Long phượng, mây bay, tứ quế, sa trơn…

Công đoạn đầu tiên, các nghệ nhân sử dụng bàn tay khéo léo của mình để chọn những kén già có chất lượng tốt để thực hiện kéo , sau công đoạn kéo kén người ta sẽ thu được những sợi tơ và tiến hành bước thứ hai đó là guồng tơ. Sau khi thực hiện xong, người ta cho từng lõi tơ đã được guồng sẵn đưa vào khung cửi để nối lại với nhau, tiếp đó sẽ đưa vào máy dệt và cho ra thành phẩm là những tấm lụa được dệt có hoa văn. Tiếp đến, sau  thời gian khoảng 2 -3 ngày thì người ta lấy đem đi nhuộm màu, xong giặt,  đem đi phơi dưới thời tiết nhiệt độ thích hợp và lụa được đem đi sấy cho ra sản phẩm cuối cùng là lụa.

Để có một sản phẩm lụa Vạn Phúc người ta trải qua rất nhiều công đoạn, bỏ ra rất nhiều công sức và thời gian nhưng con người ở đây vẫn gắn bó với nó, vẫn được lưu giữ từ đời này qua đời khác. Hơn nữa, nét đặc biệt của lụa Vạn Phúc chính là những đường nét hoa văn ở đây, không quá cầu kỳ ,rắc rối mà nó mang nét đối xứng, hòa quyện, thể hiện được chất riêng của nó, người ta yêu lụa Vạn Phúc có lẽ vậy.

Lịch sử của Làng lụa Vạn Phúc

Có thể bạn không biết, làng lụa Vạn Phúc gắn bó hơn 1000 năm tuổi, thời xưa lụa Vạn Phúc được dùng để may trang phục cho các vua chúa trong cung đình, được xem là chất liệu quý. Còn ngày nay, lụa Vạn Phúc không chỉ dừng lại ở thị trường trong nước mà còn vươn ra ngoài thế giới, trở thành một trong những đại diện về lụa vải tiêu biểu của Việt Nam và vẫn giữ được tinh hoa văn hóa nhân loại, truyền thống dân tộc.

Có cơ hội mời bạn ghé đến thăm Làng lụa Vạn Phúc, cái nôi lụa gấm Việt Nam để có một cách nhìn sâu sắc hơn về những sản phẩm, con người nơi đây cũng như có những trải nghiệm tuyệt vời về nghề dệt lụa Việt Nam.

Làng Vạn Phúc vốn có tên là Vạn Bảo, do kị húy nhà Nguyễn nên đã đổi tên thành Vạn Phúc. Theo truyền thuyết thì cách đây khoảng hơn 1100 năm, bà A Lã Thị Nương là vợ của Cao Biền, thái thú Giao Chỉ, từng sống ở trang Vạn Bảo. Trong thời gian ở đây, bà đã dạy người dân cách làm ăn và truyền nghề dệt lụa. Sau khi mất, bà được phong lên làm thành hoàng làng.

Lụa Vạn Phúc được giới thiệu lần đầu tiên ra quốc tế tại các hội chợ Marseille (1931) và Paris (1932). Nó được người Pháp đánh giá là loại lụa tinh xảo của vùng Đông Dương thuộc Pháp. Từ năm 1958 đến 1988, sản phẩm lụa Vạn Phúc chủ yếu được xuất sang các nước Đông Âu; Từ năm 1990, xuất khẩu sang nhiều quốc gia trên thế giới, thu ngoại tệ về cho Việt Nam.

Năm 2009, trong làng Vạn Phúc có khoảng 1000 khung dệt, sản xuất được nhiều loại lụa cung cấp cho thị trường trong và ngoài nước. Trong đó có những loại lụa cao cấp như lụa vân quế hồng diệp và lụa vân lưỡng long song phượng.

Năm 2010, để kỉ niệm Đại lễ 1000 năm Thăng Long – Hà Nội, nghệ nhân Nguyễn Hữu Chỉnh, Chủ tịch Hiệp hội làng nghề dệt lụa Vạn Phúc, đã thiết kế nên mẫu lụa Long Vân với hoa văn mang hình tượng lưỡng long chầu Khuê Văn Các được cách điệu bên trong hình ảnh hoa sen.

Trong nhiều cửa hàng lụa ở Hà Nội và ngay ở cả làng Vạn Phúc, các loại lụa Trung Quốc chất lượng kém được trà trộn vào bán với danh nghĩa lụa Vạn Phúc, làm giảm đi uy tín của làng lụa này.

Làng lụa Vạn Phúc hiện nay

Hiện nay, tại làng vẫn còn gần 300 hộ dệt, kinh doanh mặt hàng lụa tơ tằm. Hầu hết các doanh nghiệp, hộ gia đình đều hoạt động tối đa công suất để đáp ứng nhu cầu thị trường. Mỗi năm, làng sản xuất khoảng 2,5 – 3 triệu mét vuông vải, chiếm đến 63% doanh thu của toàn bộ làng nghề.

Tuy hiện nay đang có nhiều loại lụa không đảm bảo chất lượng được nhập từ Trung Quốc về, làm ảnh hưởng lớn đến uy tín và chất lượng của làng nhưng người dân nơi đây vẫn đang cố gắng, hoàn thiện để tạo ra những sản phẩm tốt nhất và khẳng định lại vị thế của mình.

Cùng với việc lưu giữ và phát triển nghề dệt lụa truyền thống, làng lụa Vạn Phúc đang từ từ đổi mới, trở thành một điểm du lịch để bắt nhịp với nhu cầu thị trường về sản phẩm cũng như nhu cầu về vui chơi, khám phá về làng nghề của du khách.

Đến làng lụa Vạn Phúc thời điểm này, du khách sẽ được nhận thấy sự đổi thay nhanh chóng của làng nghề với hình ảnh văn minh và năng động hơn. Những ngày cuối tuần, làng Vạn Phúc đón nhiều lượt khách du lịch ghé đến và chụp ảnh.

Trong những năm gần đây, chính quyền địa phương đã đầu tư cơ sở hạ tầng, trang hoàng các tuyến phố, tôn tạo di tích. Đặc biệt, ba tuyến phố đi bộ gồm phố ẩm thực, phố lụa, phố sinh vật cảnh – đồ cổ đồng thời được mở ra để du khách tham quan và mua sắm.

Ngay khi bước qua cổng làng, du khách sẽ được chiêm ngưỡng con đường đi bộ được trang trí bởi những chiếc ô nhiều màu sắc rực rỡ. Dọc hai bên đường là các hàng quán san sát nhau, trưng bày và buôn bán các sản phẩm như khăn quàng, áo dài, túi xách, quần áo… với mẫu mã đa dạng cho du khách lựa chọn. Nếu bạn muốn mặc một chiếc áo dài để chụp ảnh thì tại đây các cửa hàng cũng có dịch vụ cho thuê áo dài.

Một trong những nơi bán hàng uy tín và nổi tiếng nhất là xưởng dệt lụa tơ tằm của nghệ nhân Triệu Văn Mão, cửa hàng lụa Vạn Xuân, hoặc khu chợ lụa Vạn Phúc. Ở đây bạn có thể thỏa thích lựa chọn những sản phẩm ưng ý nhất.

Các điểm tham quan tại đây mà du khách có thể ghé thăm như: đền thờ tổ nghề, miếu Vạn PhúcChùa Vạn Phúc, trung tâm bảo tồn lụa Vạn Phúc, trung tâm sinh vật cảnh, phố đồ cổ – đồ xưa, nhà lưu niệm chủ tịch Hồ Chí Minh hoặc con đường bích họa đầy màu sắc phía trước sân đình làng.

Ngoài ra, du khách cũng có thể tham quan những xưởng dệt, nhuộm nằm phía sau khu chợ Vạn Phúc để hiểu thêm về quy trình dệt lụa, trực tiếp tiếp xúc với những người thợ thủ công hay thử trải nghiệm làm một vài công đoạn sản xuất. Đặc biệt, khi đến với làng, du khách còn có cơ hội được trải nghiệm làm thử tranh từ vải vụn tại Hợp tác xã VỤN Art – nơi đây có những con người khuyết tật đang làm việc.

1. Lịch sử hình thành nghề dệt lụa:

Khăn lụa được dệt từ sợi tơ của con tằm. Nghề dệt đã xuất hiện từ rất lâu, cách đây hơn 3000 năm ở Trung Quốc. Tương truyền có một vị hoàng hậu thấy con tằm trên cây dâu. Khi quan sát, bà thấy sợi tơ được nhả ra từ con tằm đặc biệt óng mượt và mềm mịn. Sau đó, bà đã xin nhà vua cho phát triển nghề dệt lụa. Từ đó vải lụa ra đời và được dùng để may trang phục trong hoàng tộc.

Quá trình sản xuất lụa tơ tằm

Làng lụa Vạn Phúc

Nuôi tằm: Mùa xuân và mùa thu là khoảng thời gian rất thích hợp để nuôi tằm. Lá dâu non và không phun thuốc trừ sâu là thức ăn chính của con tằm. Sau ba tuần, tằm phát triển và ngừng ăn. Đây chính là lúc nó chuẩn bị nhả tơ và tạo kén

Nhả tơ: Khi tằm chín, chúng ta sẽ cho tằm lên né để nhả tơ, tạo kén. Né là một chiếc khung được làm từ thân cây đay. Trong vòng 4 ngày, tằm nhả tơ quấn quanh người để tạo thành kén. Sợi tơ lúc đó có thể dài gần 1km. Khi tơ được nhả xong, tằm sẽ thành nhộng. Lúc này, chúng ta có thể đem tơ đi ươm.

Ươm tơ: Việc ươm tơ phải được thực hiện trong vòng 5 ngày khi kén còn đóng. Nếu để quá lâu, tằm sẽ cắn kén để chui ra ngoài khiến cho sợi tơ bị đứt. 10 kén sẽ cho ra 10 sợi tơ và người thợ sẽ chặp lại thành 1 sợi chỉ tơ. Sau đó, họ sẽ đặt các ống nằm thành hàng ngang. Tiếp đó, người thợ sẽ chạy vào guồng tơ được đặt trên chậu nước sôi thành tơ sống rồi đem đi phơi.

Xe sợi: Sau khi sợi đã khô, chúng ta mang sợi sống để xe. Tùy vào số lượng sơi tơ mà tấm lụa mỏng hay dày được tạo thành. Sau khi làm xong phải đảm bảo sản phẩm đủ độ mỏng, mịn và mềm mại

Nhuộm màu: Lụa mới dệt xong được gọi là mộc vì khô cứng và keo. Vì vậy, bước nhuộm sẽ khiến lụa trông mềm và nhiều màu sắc hơn. Thông thường, người ta dùng màu nhuộm có nguồn gốc từ thiên nhiên như vỏ cây, rau củ. Do được nhuộm bằng thủ công nên cùng một màu và sản phẩm nhưng sẽ cho ra những màu khác nhau. Đây chính là một nét đặc trưng để nhận biết lụa Vạn Phúc.

2. Làng dệt lụa truyền thống Hà Đông:

Làng lụa Vạn Phúc
Làng lụa Hà Đông,Làng lụa Vạn Phúc

Cách trung tâm Hà Nội 10km, Làng lụa Vạn Phúc hay còn được gọi là lụa Hà Đông là làng lụa nổi tiếng lâu đời ở Việt Nam. Dù cho thời gian có trôi đi, bên bờ sông Nhuệ, làng dệt lụa vẫn giữ được vẻ đẹp mộc mạc, bình dị của làng quê Việt Nam. Tương truyền, cách đây hơn 11000 năm, bà A Lã Thị Nương đã truyền nghề và dạy người dân dệt lụa. Sau khi bà mất, bà được người dân phong làm thành hoàng làng.

Lụa Hà Đông có rất nhiều loại sản phẩm đa dạng như: lụa, là, gấm, vóc, the, lĩnh,… Dù trong bất kỳ thời tiết nào thì lụa vẫn cho người dùng cảm giác rất thoải mái và dễ chịu. Chính vì vậy mà từ xưa, đã có rất nhiều bài thơ ca ngợi tính năng siêu việt của lụa Hà Đông. Điển hình như bài hát Áo lụa Hà Đông của Nhạc sĩ Ngô Thụy Miên và phổ thơ bởi Nguyên Sa:

” Nắng Sài Gòn anh đi mà chợt mát

Bởi vì em mặc áo lụa Hà Đông

Anh vẫn yêu màu áo ấy vô cùng

Thơ của anh vẫn còn nguyên lụa trắng”

Ngày xưa, vải lụa chỉ được dùng cho những người trong hoàng cung. Ngày nay, lụa được sử dụng nhiều và rộng rãi trong đời sống hàng ngày.

3. Khăn lụa Vạn Phúc

Vì được làm công phu và có nguồn gốc từ thiên nhiên nên khăn lụa có độ bóng, mượt và óng ả. Ngoài ra, vào mùa hè khăn cho cảm giác mát mẻ. Trong những ngày đông lạnh giá, khăn làm ấm cơ thể. Do đó, nếu bạn có khả năng về kinh tế thì nên đầu tư một chiếc khăn lụa. Tuy giá thành hơi cao nhưng những tính năng mà nó mang lại sẽ làm bạn cảm thấy hài lòng và xứng đáng.

One thought on “Khăn lụa từ làng nghề truyền thống Hà Đông – Làng lụa Vạn Phúc

  1. Pingback: Khăn Lụa tơ tằm đắt giá vì đâu? - Khăn Choàng Thiều Hoa

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *